અથર્વ વેદ સન્દ્યાવન્દનમ્
આચમનમ્:
અસ્ય આપસૂક્તસ્ય બ્રહ્મા આપઃ દેવતા આસુરી અનુષ્ટુપ્, સામ્ની એકાવસાના અનુષ્ટુપ્, આસુરી ગાયત્રી, સામ્ની ઉષ્ણિક્ છન્દામ્સિ આચમને વિનિયોગઃ
ૐ જીવા સ્થ જીવ્યાસં સર્વમાયુર્જીવ્યાસમ્ || (પ્રાશનમ્)
ૐ ઉપજીવા સ્થોપ જીવ્યાસં સર્વમાયુર્જીવ્યાસમ્ || (પ્રાશનમ્)
ૐ સંજીવા સ્થ સં જીવ્યાસં સર્વમાયુર્જીવ્યાસમ્ || (પ્રાશનમ્)
ૐ જીવલા સ્થ જીવ્યાસં સર્વમાયુર્જીવ્યાસમ્ || (અઙ્ગ માર્જનમ્)
ઇન્દ્રજીવેતિ સૂક્તસ્ય બ્રહ્મા ઋષિઃ - ઇન્દ્રાદયોમન્ત્રોક્તાઃ દેવતાઃ - ગાયત્રી છન્દઃ આત્માનુમન્ત્રણે વિનિયોગઃ
ૐ ઇન્દ્ર જીવ સૂર્ય જીવ દેવા જીવા જીવ્યાસમહમ્ | સર્વમાયુર્જીવ્યાસમ્ || (હૃદયમનુમન્ત્રયેત્)
પ્રાણાયામમ્:
ૐ ભૂઃ ૐ ભુવઃ ૐ સુવઃ ૐ જનત્ ૐ વૃધત્ ૐ કરત્ ૐ ગૃહત્ ૐ મહત્ ૐ તત્ ૐ શં ૐ તત્સવિતુર્વરેણ્યમ્ ભર્ગોદેવસ્યધીમહિ ધિયોયોનઃપ્રચોદયાત્ - ૐ આપોજ્યોતીરસો અમૃતં બ્રહ્મ ભૂર્ભુવસ્વરોમ્ ||
સઙ્કલ્પમ્ ||
પ્રોક્ષણમ્:
આપોહિષ્ટેતિ મન્ત્રસ્ય સિન્ધુદ્વીપ ઋષિઃ અપન્નપાત્ સોમ આપશ્ચ દેવતાઃ - ગાયત્રી છન્દઃ -માર્જને વિનિયોગઃ
(ગાયત્રિયા પ્રથમ પ્રોક્ષણમ્)
ૐ આપો હિ ષ્ઠા મયોભુવસ્તા ન ઊર્જે દધાતન | મહે રણાય ચક્ષસે ||
ૐ યો વઃ શિવતમો રસસ્તસ્ય ભાજયતેહ નઃ | ઉશતીરિવ માતરઃ ||
ૐ તસ્મા અરં ગમામ વો યસ્ય ક્ષયાય જિન્વથ | આપો જનયથા ચ નઃ ||
ૐ ઈશાના વાર્યાણાં ક્ષયન્તીશ્ચર્ષણીનામ્ | અપો યાચામિ ભેષજમ્ ||
પ્રાશનમ્:
પ્રાતઃ
ૐ સૂર્યશ્ચમા મન્યુશ્ચ મન્યુપતયશ્ચ મન્યુકૃતેભ્યઃ
પાપેભ્યો રક્ષન્તાં યદ્રાત્ર્યા પાપમકાર્ષં
મનસા વાચા હસ્તાભ્યાં પદ્ભ્યામુદરેણ શિશ્ના
રાત્રિસ્તદવલુમ્પતુ યત્કિઞ્ચિદ્દુરિતં મયિ
ઇદમહં મામમૃતયોનૌ સૂર્ય્યે જ્યોતિષિ જુહોમિ સ્વાહા ||
માધ્યાહ્નિકમ્
ૐ આપઃ પુનન્તુ પૃથવીં પૃથવીપૂતા પુનાતુ મામ્ | પુનન્તુ બ્રહ્મણસ્પતિર્હ્મપૂતા પુનાતુ મામ્ ||
યદુચ્છિષ્ટમભોજ્યં ચ યદ્વાદુશ્ચરિતં મમ, સર્વાં પુનન્તુ મામાપો સતાઞ્ચ પ્રતિગ્રહꣳસ્વાહા ||
સાયમ્:
ૐ અગ્નિશ્ચમા મન્યુશ્ચ મન્યુપતયશ્ચ મન્યુકૃતેભ્યઃ
પાપેભ્યો રક્ષન્તાં યદહ્ના પાપમકાર્ષં
મનસા વાચા હસ્તાભ્યાં પદ્ભ્યામુદરેણ શિશ્ના
અહસ્તદવલુમ્પતુ યત્કિઞ્ચિદ્દુરિતં મયિ
ઇદમહં મામમૃતયોનૌ સત્યે જ્યોતિષિ જુહોમિ સ્વાહા ||
પુનઃપ્રોક્ષણમ્
આપોહિષ્ટેતિ મન્ત્રસ્ય સિન્ધુદ્વીપ ઋષિઃ અપન્નપાત્ સોમ આપશ્ચ દેવતાઃ - ગાયત્રી છન્દઃ -માર્જને વિનિયોગઃ
ૐ આપો હિ ષ્ઠા મયોભુવસ્તા ન ઊર્જે દધાતન | મહે રણાય ચક્ષસે ||
ૐ યો વઃ શિવતમો રસસ્તસ્ય ભાજયતેહ નઃ | ઉશતીરિવ માતરઃ ||
ૐ તસ્મા અરં ગમામ વો યસ્ય ક્ષયાય જિન્વથ | આપો જનયથા ચ નઃ ||
ૐ ઈશાના વાર્યાણાં ક્ષયન્તીશ્ચર્ષણીનામ્ | અપો યાચામિ ભેષજમ્ ||
આચમનમ્||
પ્રાણાયામમ્||
અર્ઘ્યમ્
અર્ઘ્યપ્રદાન મન્ત્રસ્ય વિશ્વામિત્ર ઋષિ: દેવીગાયત્રી છન્દઃ સવિતા દેવતા અર્ઘ્યપ્રદાને વિનિયોગઃ
ૐ ભૂર્ભુવસ્સુવ: તત્સવિતુર્વરેણ્યમ્ ભર્ગોદેવસ્ય ધીમહિ ધિયોયોનઃપ્રચોદયાત્
પ્રાતઃ
અર્ઘ્ય પ્રદાન મન્ત્રસ્ય બ્રહ્મા ઋષીઃ જગતી છન્દ: સૂર્યો દેવતા
ૐ હરિઃ સુપર્ણો દિવમારુહો ઽર્ચિષા યે ત્વા દિપ્સન્તિ દિવમુત્પતન્તમ્ | અવ તાં જહિ હરસા જાતવેદો ઽબિભ્યદુગ્રો ઽર્ચિષા દિવમા રોહ સૂર્ય || (૪ વારમ્ અર્ઘ્યમ્)
માધ્યન્દિનાર્ઘ્યમ્ ||
અસ્ય માધ્યાહ્નિક અર્ઘ્યપ્રધાન મન્ત્રસ્ય બ્રહ્મા ઋષિ: આર્ષી ગાયત્રી ત્રિષ્ટુપ્ છન્દામ્સિ રોહિતાદિત્ય દેવતા અર્ઘ્યપ્રધાને વિનિયોગઃ
ૐ ઉદુ ત્યં જાતવેદસં દેવં વહન્તિ કેતવઃ | દૃશે વિશ્વાય સૂર્યમ્ || (૧૩.૨.૧૬)
ચિત્રં દેવાનામુદગાદનીકં ચક્ષુર્મિત્રસ્ય વરુણસ્યાગ્નેઃ | આપ્રાદ્દ્યાવાપૃથિવી અન્તરિક્ષં સૂર્ય આત્મા જગતસ્તસ્થુષશ્ચ || (૧૩.૨.૩૫)
સાયમ્ અર્ઘ્યમ્ ||
અસ્ય સાયં અર્ઘ્યપ્રધાન મન્ત્રસ્ય બ્રહ્મા ઋષિઃ અતિજગતી છન્દઃ જાતવેદા, સૂર્ય, વજ્ર દેવતે સાયં અર્ઘ્ય પ્રધાને વિનિયોગઃ
ૐ અયોજાલા અસુરા માયિનો ઽયસ્મયૈઃ પાશૈરઙ્કિનો યે ચરન્તિ | તાંસ્તે રન્ધયામિ હરસા જાતવેદઃ સહસ્રઋષ્ટિઃ સપત્નાન્પ્રમૃણન્પાહિ વજ્રઃ || ૧૯.૬૬.૧
પ્રાયશ્ચિત્તર્ઘ્યમ્ ||
પ્રાત:
યદદ્ય ઇતિમન્ત્રસ્ય શૌનક ઋષિઃ ગાયત્રી છન્દઃ સૂર્યો દેવતા પ્રાયશ્ચિત્તાર્ઘ્ય પ્રદાને વિનિયોગઃ ||
ૐ યદદ્ય કચ્ચ વૃત્રહન્નુદગા અભિ સૂર્ય| સર્વં તદિન્દ્ર તે વશે|| ૨૦.૧૧૨.૧
માધ્યાહ્નિક
ઉદ્ધેદભિ ઇતિમન્ત્રસ્ય સુકક્ષ ઋષિઃ ગાયત્રી છન્દઃ સૂર્યો દેવતા પ્રાયશ્ચિત્તાર્ઘ્ય પ્રદાને વિનિયોગઃ ||
ઉદ્ધેદભિ શ્રુતામઘં વૃષમં નર્યાપસમ્| અસ્તારમેષિ સૂર્ય||
સાયમ્
નતસ્ય ઇત્યસ્ય મન્ત્રસ્ય વિશ્વમનાઃ ઋષીઃ| ઉષ્ણિક્ છન્દઃ | અગ્નિર્દેવતા | પ્રાયશ્ચિત્તાર્ઘ્ય પ્રદાને વિનિયોગઃ ||
ન તસ્ય માયયા ચ ન રિપુરીશીત મર્ત્ય| યો અગ્નયે દદાશ હવ્યદાતયે||
પ્રાતરુપસ્થાનમ્
અસ્ય પ્રાતરુપસ્થાન મન્ત્રસ્ય અથર્વા ઋષિઃ ચતુષ્પદા જગતી ત્રિષ્ટુપ્ છન્દામ્સિ મન્ત્રોક્ત દેવતાઃ પ્રાતરુપસ્થાને વિનિયોગઃ
ૐ અભયં નઃ કરત્યન્તરિક્ષમભયં દ્યાવાપૃથિવી ઉભે ઇમે | અભયં પશ્ચાદભયં પુરસ્તાદુત્તરાદધરાદભયં નો અસ્તુ ||
અભયં મિત્રાદભયમમિત્રાદભયં જ્ઞાતાદભયં પુરો યઃ | અભયં નક્તમભયં દિવા નઃ સર્વા આશા મમ મિત્રં ભવન્તુ ||
મધ્યન્દિન ઉપસ્થાનમ્ (૧૩.૨.૧-૫)
અસ્ય મન્ધ્યન્દિનોપસ્થાન મન્ત્રસ્ય બ્રહ્મા ઋષિઃ અનુષ્ટુપ્, જગતી, ત્રિષ્ટુપ્ છન્દામ્સિ રોહિતાદિત્ય આયુ, બૃહસ્પતિ, અશ્વિનીકુમાર દેવતે, માધ્યન્દિન ઉપસ્થાને વિનિયોગઃ
ૐ ઉદસ્ય કેતવો દિવિ શુક્રા ભ્રાજન્ત ઈરતે | આદિત્યસ્ય નૃચક્ષસો મહિવ્રતસ્ય મીઢુષઃ ||
દિશાં પ્રજ્ઞાનાં સ્વરયન્તમર્ચિષા સુપક્ષમાશું પતયન્તમર્ણવે | સ્તવામ સૂર્યં ભુવનસ્ય ગોપાં યો રશ્મિભિર્દિશ આભાતિ સર્વાઃ ||
યત્પ્રાઙ્પ્રત્યઙ્સ્વધયા યાસિ શીભં નાનારૂપે અહની કર્ષિ માયયા | તદાદિત્ય મહિ તત્તે મહિ શ્રવો યદેકો વિશ્વં પરિ ભૂમ જાયસે ||
વિપશ્ચિતં તરણિં ભ્રાજમાનં વહન્તિ યં હરિતઃ સપ્ત બહ્વીઃ | સ્રુતાદ્યમત્ત્રિર્દિવમુન્નિનાય તં ત્વા પશ્યન્તિ પરિયાન્તમાજિમ્ ||
મા ત્વા દભન્પરિયાન્તમાજિં સ્વસ્તિ દુર્ગાઁ અતિ યાહિ શીભમ્ | દિવં ચ સૂર્ય પૃથિવીં ચ દેવીમહોરાત્રે વિમિમાનો યદેષિ ||
ઉદ્વયં તમસસ્પરિ રોહન્તો નાકમુત્તમમ્ | દેવં દેવત્રા સૂર્યમગન્મ જ્યોતિરુત્તમમ્ || (૭.૫૫.૭)
સાયમ્ ઉપસ્થાનમ્
અસ્ય સાયં ઉપસ્થાન મન્ત્રસ્ય સુકક્ષ ઋષિઃ ઇન્દ્રો દેવતા ગાયત્રી છન્દઃ સાયમ્ ઉપસ્થાને વિનિયોગઃ||
ૐ ઉદ્ઘેદભિ શ્રુતામઘં વૃષભં નર્યાપસમ્ | અસ્તારમેષિ સૂર્ય || (૨૦.૭.૧)
જપસ્થલપ્રોક્ષણમ્
ઓંભૂર્ભુવસ્સુવઃ
અસાવાદિત્યોબ્રહ્મ (સૂર્ય દર્શનમ્)
આચમનમ્
કેશવાદિ તર્પણમ્ (યથા સમ્પ્રદાયમ્ કુર્યાત્)
કેશવં તર્પયામિ | નારાયણં તર્પયામિ | માધવં તર્પયામિ |
ગોવિન્દં તર્પયામિ | વિષ્ણું તર્પયામિ | મધુસૂદનં તર્પયામિ |
ત્રિવિક્રમં તર્પયામિ | વામનં તર્પયામિ | શ્રીધરં તર્પયામિ |
હૃષીકેશં તર્પયામિ | પદ્મનાભં તર્પયામિ | દામોદરં તર્પયામિ ||
આચમનમ્ ||
પ્રાણાયામમ્ ||
પ્રણવસ્ય બ્રહ્મા ઋષિઃ, દેવીગાયત્રી છન્દઃ પરમાત્મા દેવતા | ભૂરાદિ વ્યાહૃતીનામ્ પ્રજાપતિ ઋષીઃ ગાયત્રી ત્રિષ્ટુપ્ ક્રમેણ છન્દામ્સિ અગ્નિવાયુવાદિત્યા દેવતા | જનદિતિ વ્યાહૃતેઃ પ્રજાપતિ ઋષિઃ અનુષ્ટુપ્ છન્દઃ ચન્દ્રમા દેવતા | વૃધત્કરત્ગૃહન્મહચ્છમોમિત્યાસાં પ્રજાપતિ ઋષિઃ બૃહતી છન્દઃ ચિત્રરથો દેવતા |
ગાયત્રિયા ઋષિઃ વિશ્વામિત્ર: દેવીગાયત્રી છન્દ: સવિતા દેવતા | ગાયત્રિ શિરસઃ પ્રજાપતિ ઋષિ: યજુશ્છન્દઃ બ્રહ્માગ્નિવાયવ્યાદિત્યા દેવતાઃ પ્રાણાયામે વિનિયોગઃ
ૐ ભૂઃ ૐ ભુવઃ ૐ સુવઃ ૐ જનત્ ૐ વૃધત્ ૐ કરત્ ૐ ગૃહત્ ઓંમહત્ ૐ તત્ ૐ શં ૐ તત્સવિતુર્વરેણ્યમ્ ભર્ગોદેવસ્યધીમહિ ધિયોયોનઃપ્રચોદયાત્ - ૐ આપોજ્યોતીરસો અમૃતં બ્રહ્મ ભૂર્ભુવસ્વરોમ્ ||
ગાયત્રિ જપમ્ |
આયાત્વિતિ અનુવાકસ્ય વામદેવ ઋષિઃ અનુષ્ઠુપ્ છન્દઃ ગાયત્રિ દેવતા, ગાયત્રિ આવાહને વિનિયોગઃ
આયાતુ વરદાદેવી અક્ષરમ્ બ્રહ્મસંમિતમ્ | ગાયત્રીં છન્દસાં માતા ઇદં બ્રહ્મ જુષસ્વનઃ|
ઓજોસિ સહોસિ બલમસિ ભ્રાજોસિ દેવાનાં ધામનામાસિ વિશ્વમસિ વિશ્વાયુઃ સર્વમસિ સર્વાયુઃ અભિભૂરોમ્ ગાયત્રીં આવાહયામિ ||
(ગાયત્રિ જપમ્)
સાવિત્રિયા ઋષિઃ વિશ્વામિત્રઃ દેવીગાયત્રી છન્દ: સવિતા દેવતા
ઓંભૂર્ભુવસ્સુવઃ તત્સવિતુર્વરેણ્યમ્ ભર્ગોદેવસ્યધીમહિ ધિયોયોનઃપ્રચોદયાત્ ||
(પ્રાર્થનમ્)
આસ્ય પ્રાર્થન મન્ત્રસ્ય બ્રહ્મા ઋષિઃ સૂર્યો દેવતા પ્રાજાપત્યા ગાયત્રી છન્દઃ પ્રાર્થનાયાં વિનિયોગઃ
ૐ પશ્યેમ શરદઃ શતમ્ || ૐ જીવેમ શરદઃ શતમ્ ||
ૐ બુધ્યેમ શરદઃ શતમ્ || ૐ રોહેમ શરદઃ શતમ્ ||
ૐ પૂષેમ શરદઃ શતમ્ || ૐ ભવેમ શરદઃ શતમ્ ||
ૐ ભૂષેમ શરદઃ શતમ્ || ૐ ભૂયસીઃ શરદઃ શતમ્ ||
ઇન્દ્રજીવેતિ સૂક્તસ્ય બ્રહ્મા ઋષિઃ - ઇન્દ્રાદયોમન્ત્રોક્તાઃ દેવતાઃ - ગાયત્રી છન્દઃ આત્માનુમન્ત્રણે વિનિયોગઃ
ૐ ઇન્દ્ર જીવ સૂર્ય જીવ દેવા જીવા જીવ્યાસમહમ્ | સર્વમાયુર્જીવ્યાસમ્ || (હૃદયમનુમન્ત્રયેત્)
સાવિત્રી વિસર્જનમ્ ||
અસ્ય શ્રી સાવિત્રિ વિસર્જન મન્ત્રસ્ય બ્રહ્મા ઋષિઃ ત્ર્યવસાના પઞ્ચપદા અતિજગતી છન્દઃ સાવિત્રિ દેવતા વિસર્જને વિનિયોગઃ (ઉદ્વાસને વિનિયોગઃ)
ૐ સ્તુતા મયા વરદા વેદમાતા પ્ર ચોદયન્તાં પાવમાની દ્વિજાનામ્ | આયુઃ પ્રાણં પ્રજાં પશું કીર્તિં દ્રવિણં બ્રહ્મવર્ચસમ્ | મહ્યં દત્ત્વા વ્રજત બ્રહ્મલોકમ્ || (૧૯.૭૧.૧)
સન્ધ્યોપસ્થાનમ્ ||
અસ્ય સન્ધ્યોપસ્થાન મન્ત્રેષુ અથર્વા બ્રહ્મા ભૃગ્વઙ્ગિરા ઋષયઃ અનુષ્ટુપ્ વિરાટ્ પુરસ્તાદ્ બૃહતી, પુર ઉષ્ણિક્, આર્ષી ગાયત્રી, વિરાટ્ વિષમા ગાયત્રી ત્ર્યવસાના સપ્તદા બૃહતીગર્ભા અતિશક્વરી ત્રિષ્ટુપ્ છન્દામ્સિ મન્ત્રોક્ત સમસ્ત દેવગણ પરમાત્મા દેવતે સન્ધ્યોપ્સ્થાને વિનિયોગઃ
ૐ ઉદીરાણા ઉતાસીનાસ્તિષ્ઠન્તઃ પ્રક્રામન્તઃ | પદ્ભ્યાં દક્ષિણસવ્યાભ્યાં મા વ્યથિષ્મહિ ભૂમ્યામ્ || (૧૨.૧.૨૮)
સૂર્યસ્યાવૃતમન્વાવર્તે દક્ષિણામન્વાવૃતમ્ | સા મે દ્રવિણં યછતુ સા મે બ્રાહ્મણવર્ચસમ્ || (૧૦.૫.૩૭)
દિશો જ્યોતિષ્મતીરભ્યાવર્તે | તા મે દ્રવિણં યછન્તુ તા મે બ્રાહ્મણવર્ચસમ્ ||
સપ્તઋષીનભ્યાવર્તે | તે મે દ્રવિણં યછન્તુ તે મે બ્રાહ્મણવર્ચસમ્ ||
બ્રહ્માભ્યાવર્તે | તન્મે દ્રવિણં યછન્તુ તન્મે બ્રાહ્મણવર્ચસમ્ ||
અસપત્નં પુરસ્તાત્પશ્ચાન્નો અભયં કૃતમ્ | સવિતા મા દક્ષિણત ઉત્તરાન્મા શચીપતિઃ || ૧૯.૧૬.૧
દિવો માદિત્યા રક્ષતુ ભૂમ્યા રક્ષન્ત્વગ્નયઃ | ઇન્દ્રાગ્ની રક્ષતાં મા પુરસ્તાદશ્વિનાવભિતઃ શર્મ યછતામ્ | ૧૯.૧૬.૨
તિરશ્ચીનઘ્ન્યા રક્ષતુ જાતવેદા ભૂતકૃતો મે સર્વતઃ સન્તુ વર્મ || (૧૯.૭૨.૧)
યસ્માત્કોશાદુદભરામ વેદં તસ્મિન્નન્તરવ દધ્મ એનમ્ | કૃતમિષ્ટં બ્રહ્મણો વીર્યેણ તેન મા દેવાસ્તપસાવતેહ ||
સન્ધ્યાદિ દેવતા વન્દનમ્:
સન્ધ્યાયૈ નમઃ સાવિત્રિયૈ નમઃ ગાયત્રિયૈ નમઃ સરસ્વત્યૈ નમઃ |
સર્વાભ્યો દેવતાભ્યો નમઃ | કામો અકાર્શીત્ મન્યુરકાર્શીત્ |
અભિવાદનમ્ ||
દિગ્વન્દનમ્:
પ્રાચ્યૈ નમઃ દક્ષિણાયૈ નમઃ પ્રતીચ્યૈ નમઃ ઉદીચ્યૈ નમ: |
ઊર્ધ્વાય નમઃ અધરાય નમઃ અન્તરિક્ષાય નમ: ભૂમ્યૈ નમઃ વિષ્ણવે નમ: ||
અભિવાદનમ્ ||
આચમનમ્
સર્વં શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ||
આચમનમ્:
અસ્ય આપસૂક્તસ્ય બ્રહ્મા આપઃ દેવતા આસુરી અનુષ્ટુપ્, સામ્ની એકાવસાના અનુષ્ટુપ્, આસુરી ગાયત્રી, સામ્ની ઉષ્ણિક્ છન્દામ્સિ આચમને વિનિયોગઃ
ૐ જીવા સ્થ જીવ્યાસં સર્વમાયુર્જીવ્યાસમ્ || (પ્રાશનમ્)
ૐ ઉપજીવા સ્થોપ જીવ્યાસં સર્વમાયુર્જીવ્યાસમ્ || (પ્રાશનમ્)
ૐ સંજીવા સ્થ સં જીવ્યાસં સર્વમાયુર્જીવ્યાસમ્ || (પ્રાશનમ્)
ૐ જીવલા સ્થ જીવ્યાસં સર્વમાયુર્જીવ્યાસમ્ || (અઙ્ગ માર્જનમ્)
ઇન્દ્રજીવેતિ સૂક્તસ્ય બ્રહ્મા ઋષિઃ - ઇન્દ્રાદયોમન્ત્રોક્તાઃ દેવતાઃ - ગાયત્રી છન્દઃ આત્માનુમન્ત્રણે વિનિયોગઃ
ૐ ઇન્દ્ર જીવ સૂર્ય જીવ દેવા જીવા જીવ્યાસમહમ્ | સર્વમાયુર્જીવ્યાસમ્ || (હૃદયમનુમન્ત્રયેત્)
પ્રાણાયામમ્:
ૐ ભૂઃ ૐ ભુવઃ ૐ સુવઃ ૐ જનત્ ૐ વૃધત્ ૐ કરત્ ૐ ગૃહત્ ૐ મહત્ ૐ તત્ ૐ શં ૐ તત્સવિતુર્વરેણ્યમ્ ભર્ગોદેવસ્યધીમહિ ધિયોયોનઃપ્રચોદયાત્ - ૐ આપોજ્યોતીરસો અમૃતં બ્રહ્મ ભૂર્ભુવસ્વરોમ્ ||
સઙ્કલ્પમ્ ||
પ્રોક્ષણમ્:
આપોહિષ્ટેતિ મન્ત્રસ્ય સિન્ધુદ્વીપ ઋષિઃ અપન્નપાત્ સોમ આપશ્ચ દેવતાઃ - ગાયત્રી છન્દઃ -માર્જને વિનિયોગઃ
(ગાયત્રિયા પ્રથમ પ્રોક્ષણમ્)
ૐ આપો હિ ષ્ઠા મયોભુવસ્તા ન ઊર્જે દધાતન | મહે રણાય ચક્ષસે ||
ૐ યો વઃ શિવતમો રસસ્તસ્ય ભાજયતેહ નઃ | ઉશતીરિવ માતરઃ ||
ૐ તસ્મા અરં ગમામ વો યસ્ય ક્ષયાય જિન્વથ | આપો જનયથા ચ નઃ ||
ૐ ઈશાના વાર્યાણાં ક્ષયન્તીશ્ચર્ષણીનામ્ | અપો યાચામિ ભેષજમ્ ||
પ્રાશનમ્:
પ્રાતઃ
ૐ સૂર્યશ્ચમા મન્યુશ્ચ મન્યુપતયશ્ચ મન્યુકૃતેભ્યઃ
પાપેભ્યો રક્ષન્તાં યદ્રાત્ર્યા પાપમકાર્ષં
મનસા વાચા હસ્તાભ્યાં પદ્ભ્યામુદરેણ શિશ્ના
રાત્રિસ્તદવલુમ્પતુ યત્કિઞ્ચિદ્દુરિતં મયિ
ઇદમહં મામમૃતયોનૌ સૂર્ય્યે જ્યોતિષિ જુહોમિ સ્વાહા ||
માધ્યાહ્નિકમ્
ૐ આપઃ પુનન્તુ પૃથવીં પૃથવીપૂતા પુનાતુ મામ્ | પુનન્તુ બ્રહ્મણસ્પતિર્હ્મપૂતા પુનાતુ મામ્ ||
યદુચ્છિષ્ટમભોજ્યં ચ યદ્વાદુશ્ચરિતં મમ, સર્વાં પુનન્તુ મામાપો સતાઞ્ચ પ્રતિગ્રહꣳસ્વાહા ||
સાયમ્:
ૐ અગ્નિશ્ચમા મન્યુશ્ચ મન્યુપતયશ્ચ મન્યુકૃતેભ્યઃ
પાપેભ્યો રક્ષન્તાં યદહ્ના પાપમકાર્ષં
મનસા વાચા હસ્તાભ્યાં પદ્ભ્યામુદરેણ શિશ્ના
અહસ્તદવલુમ્પતુ યત્કિઞ્ચિદ્દુરિતં મયિ
ઇદમહં મામમૃતયોનૌ સત્યે જ્યોતિષિ જુહોમિ સ્વાહા ||
પુનઃપ્રોક્ષણમ્
આપોહિષ્ટેતિ મન્ત્રસ્ય સિન્ધુદ્વીપ ઋષિઃ અપન્નપાત્ સોમ આપશ્ચ દેવતાઃ - ગાયત્રી છન્દઃ -માર્જને વિનિયોગઃ
ૐ આપો હિ ષ્ઠા મયોભુવસ્તા ન ઊર્જે દધાતન | મહે રણાય ચક્ષસે ||
ૐ યો વઃ શિવતમો રસસ્તસ્ય ભાજયતેહ નઃ | ઉશતીરિવ માતરઃ ||
ૐ તસ્મા અરં ગમામ વો યસ્ય ક્ષયાય જિન્વથ | આપો જનયથા ચ નઃ ||
ૐ ઈશાના વાર્યાણાં ક્ષયન્તીશ્ચર્ષણીનામ્ | અપો યાચામિ ભેષજમ્ ||
આચમનમ્||
પ્રાણાયામમ્||
અર્ઘ્યમ્
અર્ઘ્યપ્રદાન મન્ત્રસ્ય વિશ્વામિત્ર ઋષિ: દેવીગાયત્રી છન્દઃ સવિતા દેવતા અર્ઘ્યપ્રદાને વિનિયોગઃ
ૐ ભૂર્ભુવસ્સુવ: તત્સવિતુર્વરેણ્યમ્ ભર્ગોદેવસ્ય ધીમહિ ધિયોયોનઃપ્રચોદયાત્
પ્રાતઃ
અર્ઘ્ય પ્રદાન મન્ત્રસ્ય બ્રહ્મા ઋષીઃ જગતી છન્દ: સૂર્યો દેવતા
ૐ હરિઃ સુપર્ણો દિવમારુહો ઽર્ચિષા યે ત્વા દિપ્સન્તિ દિવમુત્પતન્તમ્ | અવ તાં જહિ હરસા જાતવેદો ઽબિભ્યદુગ્રો ઽર્ચિષા દિવમા રોહ સૂર્ય || (૪ વારમ્ અર્ઘ્યમ્)
માધ્યન્દિનાર્ઘ્યમ્ ||
અસ્ય માધ્યાહ્નિક અર્ઘ્યપ્રધાન મન્ત્રસ્ય બ્રહ્મા ઋષિ: આર્ષી ગાયત્રી ત્રિષ્ટુપ્ છન્દામ્સિ રોહિતાદિત્ય દેવતા અર્ઘ્યપ્રધાને વિનિયોગઃ
ૐ ઉદુ ત્યં જાતવેદસં દેવં વહન્તિ કેતવઃ | દૃશે વિશ્વાય સૂર્યમ્ || (૧૩.૨.૧૬)
ચિત્રં દેવાનામુદગાદનીકં ચક્ષુર્મિત્રસ્ય વરુણસ્યાગ્નેઃ | આપ્રાદ્દ્યાવાપૃથિવી અન્તરિક્ષં સૂર્ય આત્મા જગતસ્તસ્થુષશ્ચ || (૧૩.૨.૩૫)
સાયમ્ અર્ઘ્યમ્ ||
અસ્ય સાયં અર્ઘ્યપ્રધાન મન્ત્રસ્ય બ્રહ્મા ઋષિઃ અતિજગતી છન્દઃ જાતવેદા, સૂર્ય, વજ્ર દેવતે સાયં અર્ઘ્ય પ્રધાને વિનિયોગઃ
ૐ અયોજાલા અસુરા માયિનો ઽયસ્મયૈઃ પાશૈરઙ્કિનો યે ચરન્તિ | તાંસ્તે રન્ધયામિ હરસા જાતવેદઃ સહસ્રઋષ્ટિઃ સપત્નાન્પ્રમૃણન્પાહિ વજ્રઃ || ૧૯.૬૬.૧
પ્રાયશ્ચિત્તર્ઘ્યમ્ ||
પ્રાત:
યદદ્ય ઇતિમન્ત્રસ્ય શૌનક ઋષિઃ ગાયત્રી છન્દઃ સૂર્યો દેવતા પ્રાયશ્ચિત્તાર્ઘ્ય પ્રદાને વિનિયોગઃ ||
ૐ યદદ્ય કચ્ચ વૃત્રહન્નુદગા અભિ સૂર્ય| સર્વં તદિન્દ્ર તે વશે|| ૨૦.૧૧૨.૧
માધ્યાહ્નિક
ઉદ્ધેદભિ ઇતિમન્ત્રસ્ય સુકક્ષ ઋષિઃ ગાયત્રી છન્દઃ સૂર્યો દેવતા પ્રાયશ્ચિત્તાર્ઘ્ય પ્રદાને વિનિયોગઃ ||
ઉદ્ધેદભિ શ્રુતામઘં વૃષમં નર્યાપસમ્| અસ્તારમેષિ સૂર્ય||
સાયમ્
નતસ્ય ઇત્યસ્ય મન્ત્રસ્ય વિશ્વમનાઃ ઋષીઃ| ઉષ્ણિક્ છન્દઃ | અગ્નિર્દેવતા | પ્રાયશ્ચિત્તાર્ઘ્ય પ્રદાને વિનિયોગઃ ||
ન તસ્ય માયયા ચ ન રિપુરીશીત મર્ત્ય| યો અગ્નયે દદાશ હવ્યદાતયે||
પ્રાતરુપસ્થાનમ્
અસ્ય પ્રાતરુપસ્થાન મન્ત્રસ્ય અથર્વા ઋષિઃ ચતુષ્પદા જગતી ત્રિષ્ટુપ્ છન્દામ્સિ મન્ત્રોક્ત દેવતાઃ પ્રાતરુપસ્થાને વિનિયોગઃ
ૐ અભયં નઃ કરત્યન્તરિક્ષમભયં દ્યાવાપૃથિવી ઉભે ઇમે | અભયં પશ્ચાદભયં પુરસ્તાદુત્તરાદધરાદભયં નો અસ્તુ ||
અભયં મિત્રાદભયમમિત્રાદભયં જ્ઞાતાદભયં પુરો યઃ | અભયં નક્તમભયં દિવા નઃ સર્વા આશા મમ મિત્રં ભવન્તુ ||
મધ્યન્દિન ઉપસ્થાનમ્ (૧૩.૨.૧-૫)
અસ્ય મન્ધ્યન્દિનોપસ્થાન મન્ત્રસ્ય બ્રહ્મા ઋષિઃ અનુષ્ટુપ્, જગતી, ત્રિષ્ટુપ્ છન્દામ્સિ રોહિતાદિત્ય આયુ, બૃહસ્પતિ, અશ્વિનીકુમાર દેવતે, માધ્યન્દિન ઉપસ્થાને વિનિયોગઃ
ૐ ઉદસ્ય કેતવો દિવિ શુક્રા ભ્રાજન્ત ઈરતે | આદિત્યસ્ય નૃચક્ષસો મહિવ્રતસ્ય મીઢુષઃ ||
દિશાં પ્રજ્ઞાનાં સ્વરયન્તમર્ચિષા સુપક્ષમાશું પતયન્તમર્ણવે | સ્તવામ સૂર્યં ભુવનસ્ય ગોપાં યો રશ્મિભિર્દિશ આભાતિ સર્વાઃ ||
યત્પ્રાઙ્પ્રત્યઙ્સ્વધયા યાસિ શીભં નાનારૂપે અહની કર્ષિ માયયા | તદાદિત્ય મહિ તત્તે મહિ શ્રવો યદેકો વિશ્વં પરિ ભૂમ જાયસે ||
વિપશ્ચિતં તરણિં ભ્રાજમાનં વહન્તિ યં હરિતઃ સપ્ત બહ્વીઃ | સ્રુતાદ્યમત્ત્રિર્દિવમુન્નિનાય તં ત્વા પશ્યન્તિ પરિયાન્તમાજિમ્ ||
મા ત્વા દભન્પરિયાન્તમાજિં સ્વસ્તિ દુર્ગાઁ અતિ યાહિ શીભમ્ | દિવં ચ સૂર્ય પૃથિવીં ચ દેવીમહોરાત્રે વિમિમાનો યદેષિ ||
ઉદ્વયં તમસસ્પરિ રોહન્તો નાકમુત્તમમ્ | દેવં દેવત્રા સૂર્યમગન્મ જ્યોતિરુત્તમમ્ || (૭.૫૫.૭)
સાયમ્ ઉપસ્થાનમ્
અસ્ય સાયં ઉપસ્થાન મન્ત્રસ્ય સુકક્ષ ઋષિઃ ઇન્દ્રો દેવતા ગાયત્રી છન્દઃ સાયમ્ ઉપસ્થાને વિનિયોગઃ||
ૐ ઉદ્ઘેદભિ શ્રુતામઘં વૃષભં નર્યાપસમ્ | અસ્તારમેષિ સૂર્ય || (૨૦.૭.૧)
જપસ્થલપ્રોક્ષણમ્
ઓંભૂર્ભુવસ્સુવઃ
અસાવાદિત્યોબ્રહ્મ (સૂર્ય દર્શનમ્)
આચમનમ્
કેશવાદિ તર્પણમ્ (યથા સમ્પ્રદાયમ્ કુર્યાત્)
કેશવં તર્પયામિ | નારાયણં તર્પયામિ | માધવં તર્પયામિ |
ગોવિન્દં તર્પયામિ | વિષ્ણું તર્પયામિ | મધુસૂદનં તર્પયામિ |
ત્રિવિક્રમં તર્પયામિ | વામનં તર્પયામિ | શ્રીધરં તર્પયામિ |
હૃષીકેશં તર્પયામિ | પદ્મનાભં તર્પયામિ | દામોદરં તર્પયામિ ||
આચમનમ્ ||
પ્રાણાયામમ્ ||
પ્રણવસ્ય બ્રહ્મા ઋષિઃ, દેવીગાયત્રી છન્દઃ પરમાત્મા દેવતા | ભૂરાદિ વ્યાહૃતીનામ્ પ્રજાપતિ ઋષીઃ ગાયત્રી ત્રિષ્ટુપ્ ક્રમેણ છન્દામ્સિ અગ્નિવાયુવાદિત્યા દેવતા | જનદિતિ વ્યાહૃતેઃ પ્રજાપતિ ઋષિઃ અનુષ્ટુપ્ છન્દઃ ચન્દ્રમા દેવતા | વૃધત્કરત્ગૃહન્મહચ્છમોમિત્યાસાં પ્રજાપતિ ઋષિઃ બૃહતી છન્દઃ ચિત્રરથો દેવતા |
ગાયત્રિયા ઋષિઃ વિશ્વામિત્ર: દેવીગાયત્રી છન્દ: સવિતા દેવતા | ગાયત્રિ શિરસઃ પ્રજાપતિ ઋષિ: યજુશ્છન્દઃ બ્રહ્માગ્નિવાયવ્યાદિત્યા દેવતાઃ પ્રાણાયામે વિનિયોગઃ
ૐ ભૂઃ ૐ ભુવઃ ૐ સુવઃ ૐ જનત્ ૐ વૃધત્ ૐ કરત્ ૐ ગૃહત્ ઓંમહત્ ૐ તત્ ૐ શં ૐ તત્સવિતુર્વરેણ્યમ્ ભર્ગોદેવસ્યધીમહિ ધિયોયોનઃપ્રચોદયાત્ - ૐ આપોજ્યોતીરસો અમૃતં બ્રહ્મ ભૂર્ભુવસ્વરોમ્ ||
ગાયત્રિ જપમ્ |
આયાત્વિતિ અનુવાકસ્ય વામદેવ ઋષિઃ અનુષ્ઠુપ્ છન્દઃ ગાયત્રિ દેવતા, ગાયત્રિ આવાહને વિનિયોગઃ
આયાતુ વરદાદેવી અક્ષરમ્ બ્રહ્મસંમિતમ્ | ગાયત્રીં છન્દસાં માતા ઇદં બ્રહ્મ જુષસ્વનઃ|
ઓજોસિ સહોસિ બલમસિ ભ્રાજોસિ દેવાનાં ધામનામાસિ વિશ્વમસિ વિશ્વાયુઃ સર્વમસિ સર્વાયુઃ અભિભૂરોમ્ ગાયત્રીં આવાહયામિ ||
(ગાયત્રિ જપમ્)
સાવિત્રિયા ઋષિઃ વિશ્વામિત્રઃ દેવીગાયત્રી છન્દ: સવિતા દેવતા
ઓંભૂર્ભુવસ્સુવઃ તત્સવિતુર્વરેણ્યમ્ ભર્ગોદેવસ્યધીમહિ ધિયોયોનઃપ્રચોદયાત્ ||
(પ્રાર્થનમ્)
આસ્ય પ્રાર્થન મન્ત્રસ્ય બ્રહ્મા ઋષિઃ સૂર્યો દેવતા પ્રાજાપત્યા ગાયત્રી છન્દઃ પ્રાર્થનાયાં વિનિયોગઃ
ૐ પશ્યેમ શરદઃ શતમ્ || ૐ જીવેમ શરદઃ શતમ્ ||
ૐ બુધ્યેમ શરદઃ શતમ્ || ૐ રોહેમ શરદઃ શતમ્ ||
ૐ પૂષેમ શરદઃ શતમ્ || ૐ ભવેમ શરદઃ શતમ્ ||
ૐ ભૂષેમ શરદઃ શતમ્ || ૐ ભૂયસીઃ શરદઃ શતમ્ ||
ઇન્દ્રજીવેતિ સૂક્તસ્ય બ્રહ્મા ઋષિઃ - ઇન્દ્રાદયોમન્ત્રોક્તાઃ દેવતાઃ - ગાયત્રી છન્દઃ આત્માનુમન્ત્રણે વિનિયોગઃ
ૐ ઇન્દ્ર જીવ સૂર્ય જીવ દેવા જીવા જીવ્યાસમહમ્ | સર્વમાયુર્જીવ્યાસમ્ || (હૃદયમનુમન્ત્રયેત્)
સાવિત્રી વિસર્જનમ્ ||
અસ્ય શ્રી સાવિત્રિ વિસર્જન મન્ત્રસ્ય બ્રહ્મા ઋષિઃ ત્ર્યવસાના પઞ્ચપદા અતિજગતી છન્દઃ સાવિત્રિ દેવતા વિસર્જને વિનિયોગઃ (ઉદ્વાસને વિનિયોગઃ)
ૐ સ્તુતા મયા વરદા વેદમાતા પ્ર ચોદયન્તાં પાવમાની દ્વિજાનામ્ | આયુઃ પ્રાણં પ્રજાં પશું કીર્તિં દ્રવિણં બ્રહ્મવર્ચસમ્ | મહ્યં દત્ત્વા વ્રજત બ્રહ્મલોકમ્ || (૧૯.૭૧.૧)
સન્ધ્યોપસ્થાનમ્ ||
અસ્ય સન્ધ્યોપસ્થાન મન્ત્રેષુ અથર્વા બ્રહ્મા ભૃગ્વઙ્ગિરા ઋષયઃ અનુષ્ટુપ્ વિરાટ્ પુરસ્તાદ્ બૃહતી, પુર ઉષ્ણિક્, આર્ષી ગાયત્રી, વિરાટ્ વિષમા ગાયત્રી ત્ર્યવસાના સપ્તદા બૃહતીગર્ભા અતિશક્વરી ત્રિષ્ટુપ્ છન્દામ્સિ મન્ત્રોક્ત સમસ્ત દેવગણ પરમાત્મા દેવતે સન્ધ્યોપ્સ્થાને વિનિયોગઃ
ૐ ઉદીરાણા ઉતાસીનાસ્તિષ્ઠન્તઃ પ્રક્રામન્તઃ | પદ્ભ્યાં દક્ષિણસવ્યાભ્યાં મા વ્યથિષ્મહિ ભૂમ્યામ્ || (૧૨.૧.૨૮)
સૂર્યસ્યાવૃતમન્વાવર્તે દક્ષિણામન્વાવૃતમ્ | સા મે દ્રવિણં યછતુ સા મે બ્રાહ્મણવર્ચસમ્ || (૧૦.૫.૩૭)
દિશો જ્યોતિષ્મતીરભ્યાવર્તે | તા મે દ્રવિણં યછન્તુ તા મે બ્રાહ્મણવર્ચસમ્ ||
સપ્તઋષીનભ્યાવર્તે | તે મે દ્રવિણં યછન્તુ તે મે બ્રાહ્મણવર્ચસમ્ ||
બ્રહ્માભ્યાવર્તે | તન્મે દ્રવિણં યછન્તુ તન્મે બ્રાહ્મણવર્ચસમ્ ||
અસપત્નં પુરસ્તાત્પશ્ચાન્નો અભયં કૃતમ્ | સવિતા મા દક્ષિણત ઉત્તરાન્મા શચીપતિઃ || ૧૯.૧૬.૧
દિવો માદિત્યા રક્ષતુ ભૂમ્યા રક્ષન્ત્વગ્નયઃ | ઇન્દ્રાગ્ની રક્ષતાં મા પુરસ્તાદશ્વિનાવભિતઃ શર્મ યછતામ્ | ૧૯.૧૬.૨
તિરશ્ચીનઘ્ન્યા રક્ષતુ જાતવેદા ભૂતકૃતો મે સર્વતઃ સન્તુ વર્મ || (૧૯.૭૨.૧)
યસ્માત્કોશાદુદભરામ વેદં તસ્મિન્નન્તરવ દધ્મ એનમ્ | કૃતમિષ્ટં બ્રહ્મણો વીર્યેણ તેન મા દેવાસ્તપસાવતેહ ||
સન્ધ્યાદિ દેવતા વન્દનમ્:
સન્ધ્યાયૈ નમઃ સાવિત્રિયૈ નમઃ ગાયત્રિયૈ નમઃ સરસ્વત્યૈ નમઃ |
સર્વાભ્યો દેવતાભ્યો નમઃ | કામો અકાર્શીત્ મન્યુરકાર્શીત્ |
અભિવાદનમ્ ||
દિગ્વન્દનમ્:
પ્રાચ્યૈ નમઃ દક્ષિણાયૈ નમઃ પ્રતીચ્યૈ નમઃ ઉદીચ્યૈ નમ: |
ઊર્ધ્વાય નમઃ અધરાય નમઃ અન્તરિક્ષાય નમ: ભૂમ્યૈ નમઃ વિષ્ણવે નમ: ||
અભિવાદનમ્ ||
આચમનમ્
સર્વં શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ||
No comments:
Post a Comment